Cách đọc giản phổ cho đàn lyre (hướng dẫn cho người mới)

Giản phổ biến giai điệu thành các con số từ 1 đến 7, và trên đàn lyre mỗi số ứng với một dây. Dưới đây là mọi thứ bạn cần để đọc giản phổ, từng bước một.

Cập nhật

Giản phổ cho đàn lyre là gì?

Giản phổ (còn gọi là ký âm số, tiếng Trung là jianpu, tiếng Anh là number notation) ghi giai điệu bằng các chữ số từ 1 đến 7 thay vì nốt trên khuông nhạc. Đây là cách chia sẻ bài cho đàn lyre phổ biến nhất trên mạng, vì học nhanh và khớp gọn với dây đàn: một số, một dây.

Nếu bạn chưa từng đọc nhạc thì cũng đừng lo. Phần lớn mọi người có thể gảy được một bài đơn giản theo giản phổ ngay trong buổi tập đầu tiên.

Bảy con số

SốTên nốtNốt khi 1 = C
1ĐôC
2RêD
3MiE
4FaF
5SolG
6LaA
7SiB

Các con số là bậc trong gam, không phải nốt cố định. Cách đọc này gọi là Đô di động: "1" luôn là nốt chủ của giọng bài hát. Đa số đàn lyre lên dây Đô trưởng, nên hầu hết bản giản phổ cho lyre đều ghi 1 = C, và số 1 chính là dây Đô màu đỏ.

Dấu chấm quãng 8: cao và thấp

Đàn lyre có nhiều hơn bảy dây, nên cùng một con số xuất hiện ở nhiều quãng tám. Dấu chấm cho bạn biết phải gảy dây nào:

  • Không chấm (1 2 3…) — quãng tám giữa. Trên đàn 16 dây là từ C4 đến B4.
  • Chấm dưới (5̣ 6̣ 7̣) — thấp hơn một quãng tám. Trên đàn 16 dây là G3, A3, B3.
  • Chấm trên (1̇ 2̇ 3̇…) — cao hơn một quãng tám: từ C5 trở lên.
  • Hai chấm trên — cao hơn hai quãng tám. Chỉ cần đến trên các đàn lớn như loại 21 hoặc 24 dây.
5G36A37B31C42D43E44F45G46A47B41C52D53E54F55G56A5
Chấm dưới, không chấm và chấm trên: cùng một số ở ba quãng tám, minh hoạ trên dây đàn lyre.

Đây là toàn bộ 16 dây của đàn lyre chuẩn G3–A5, viết bằng giản phổ từ trầm đến cao:

| |
16 dây đàn viết bằng giản phổ (1 = C). Số 1 đầu tiên là Đô giữa, dây thứ tư.

Dùng dây màu làm mốc: mọi dây đỏ là 1, mọi dây xanh hoặc đen là 4 (khi 1 = C). Tìm dây đỏ gần nhất rồi đếm lên hoặc xuống.

Trường độ: gạch ngang, gạch dưới và dấu chấm

Giản phổ thể hiện nhịp bằng vài ký hiệu đơn giản. Hãy coi một con số trơn là một phách đều đặn, như một bước chân.

  • Số trơn = một phách (nốt đen).
  • Gạch ngang "–" sau nốt = ngân thêm một phách. "5 –" dài hai phách; "1 – – –" dài bốn phách.
  • Một gạch dưới số = nửa phách (móc đơn). Nốt gạch dưới thường đi theo cặp: hai nốt chiếm một phách.
  • Hai gạch dưới số = một phần tư phách (móc kép).
  • Dấu chấm bên cạnh số ("5·") = cộng thêm một nửa độ dài. Nốt một phách có chấm dài một phách rưỡi, thường theo sau là một nốt nửa phách có gạch dưới.
  • 0 = dấu lặng: một phách im lặng.

Trên đàn lyre, nốt ngân chỉ đơn giản là để dây tự ngân — đừng chạm vào, và tiếp tục đếm. Với dấu lặng, bạn có thể đặt nhẹ ngón tay hoặc lòng bàn tay lên dây để chặn tiếng.

Vạch nhịp và số chỉ nhịp

Đường thẳng đứng | là vạch nhịp. Nó chia bài thành các ô nhịp, mỗi ô có cùng số phách. Ký hiệu như 4/4 hoặc 3/4 ở đầu bài cho biết mỗi ô có mấy phách: bốn với đa số bài hát, ba với điệu valse và nhiều bài thánh ca. Vạch nhịp kép đánh dấu kết bài.

Vạch nhịp không thay đổi nốt bạn chơi, nhưng giúp đếm dễ hơn nhiều: phách đầu tiên của mỗi ô thường là phách mạnh nhất.

Dấu thăng, dấu giáng: #4 và b7

Dấu # trước số nâng nốt lên nửa cung; dấu b hạ xuống nửa cung. Khi 1 = C, #4 là Fa♯ còn b7 là Si♭.

Đàn lyre lên dây Đô trưởng không có dây cho những nốt này, nên bạn có ba lựa chọn:

  • Dùng lever. Nếu dây đó có lever (cần gạt nửa cung), bật lên để nâng nốt. Lever chỉ nâng được, nên dùng được cho #4 nhưng không dùng được cho b7.
  • Lên dây lại dây đó thành nốt thăng/giáng trước khi chơi (xem cách lên dây đàn lyre 16 dây).
  • Chọn bản soạn khác của bài hát chỉ dùng nốt tự nhiên.

Giọng khác Đô: "1 = G" nghĩa là gì

Ở đầu bản giản phổ bạn thường thấy 1 = C, 1 = G hay 1 = F. Ký hiệu này cho biết nốt nào là "1". Với 1 = G, gam là G A B C D E F♯ — tức là số giữ nguyên, nhưng dây thay đổi.

Ký hiệu giọngSố 1 nằm ởTrên đàn lên dây Đô
1 = CDây Đô (đỏ)Chơi đúng như bản ghi
1 = GDây SolCần Fa♯: bật lever hoặc lên lại hai dây Fa
1 = DDây RêCần Fa♯ và Đô♯
1 = FDây Fa (xanh/đen)Cần Si♭: lên lại các dây Si (lever không hạ được)

Tin vui: vì các con số mô tả hình dáng giai điệu, bạn thường có thể chơi bất kỳ bài nào như thể 1 = C. Bài sẽ cao hoặc thấp hơn bản gốc một chút, nhưng giai điệu y hệt — và không cần lên dây lại.

Ví dụ thực hành: Twinkle Twinkle Little Star

| – | | – |
Twinkle Twinkle Little Star (Ngôi sao nhỏ), câu đầu (1 = C, 4/4).

Cùng đọc trên đàn 16 dây, từng ô nhịp một:

  1. 1 1 5 5 — gảy Đô giữa (dây đỏ thứ 4) hai lần, rồi G4 (dây thứ 8) hai lần.
  2. 6 6 5 – — A4 hai lần, rồi G4 ngân hai phách.
  3. 4 4 3 3 — F4 (dây xanh hoặc đen) hai lần, rồi E4 hai lần.
  4. 2 2 1 – — D4 hai lần, rồi Đô giữa ngân hai phách.
SốNốtDây trên đàn 16 dây
1C4Dây 4 (đỏ)
2D4Dây 5
3E4Dây 6
4F4Dây 7 (xanh/đen)
5G4Dây 8
6A4Dây 9

Đoạn giữa bài lặp một câu ngắn hai lần, sau đó quay lại câu đầu:

| – | | – |
Twinkle Twinkle, đoạn giữa. Chơi lại câu đầu để kết bài.

Sẵn sàng với nốt chấm dưới chưa? Amazing Grace bắt đầu bằng 5̣ trầm (G3), chính là dây đầu tiên:

| – | – | – | – | – | – | – – |
Amazing Grace, đoạn mở đầu (1 = C, 3/4, nhịp đã giản lược).

Bản đầy đủ của Twinkle Twinkle và Amazing Grace có trong thư viện bài hát.

Mẹo luyện đọc giản phổ

  • Đọc hoặc hát tên số (hay Đô-Rê-Mi) trong lúc gảy. Cách này nối ký hiệu, âm thanh và dây đàn với nhau.
  • Thuộc mốc trước: dây đỏ = 1, dây xanh/đen = 4. Các dây khác chỉ cách một bước.
  • Bắt đầu với bài không có chấm, sau đó thêm chấm dưới, rồi chấm trên.
  • Giữ nhịp chậm và đều, đếm to các gạch ngang: "một-hai" cho "5 –".
  • Nhìn trước một ô nhịp khi chơi để không bị bất ngờ khi giai điệu nhảy xa.
  • Không có đàn bên cạnh? Luyện đọc trên đàn lyre online — mỗi dây đều hiện giản phổ.

Câu hỏi thường gặp

Giản phổ cho đàn lyre là gì?

Đó là cách ghi nhạc đơn giản bằng các số từ 1 đến 7 (Đô, Rê, Mi, Fa, Sol, La, Si), còn gọi là ký âm số hay jianpu. Trên đàn lyre lên dây Đô trưởng, số 1 là dây Đô màu đỏ và mỗi số ứng với một dây.

Dấu chấm trên hoặc dưới con số nghĩa là gì?

Chấm dưới là thấp hơn một quãng tám, chấm trên là cao hơn một quãng tám. Trên đàn 16 dây, 5̣ 6̣ 7̣ là ba dây trầm nhất (G3, A3, B3), số trơn 1–7 là C4 đến B4, còn 1̇ đến 6̇ là C5 đến A5.

Gạch ngang trong giản phổ nghĩa là gì?

Gạch ngang sau một số nghĩa là ngân nốt thêm một phách. "5 –" dài hai phách. Trên đàn lyre, chỉ cần để dây tiếp tục ngân trong lúc bạn đếm.

Bài ghi 1 = G có chơi được trên đàn lên dây Đô không?

Được. Bạn có thể nâng các dây Fa thành Fa♯ bằng lever hoặc lên dây lại, hoặc đơn giản là đọc các số như thể 1 = C. Giai điệu vẫn giữ nguyên, chỉ khác cao độ.