So sánh đàn lyre 7, 16, 19, 21 và 24 dây
Đàn lyre có từ 7 đến 24 dây, và số dây quyết định bạn chơi được những bài nào. Dưới đây là so sánh các mẫu phổ biến — và gợi ý chọn cây đàn lyre đầu tiên.
Vì sao số dây quan trọng
Trên đàn lyre, mỗi dây chỉ phát đúng một nốt. Nhiều dây hơn nghĩa là âm vực rộng hơn: bè trầm sâu hơn, bè cao sáng hơn, và đủ chỗ để chơi giai điệu kèm bè trầm bên dưới. Ít dây hơn thì đàn nhỏ, nhẹ và đơn giản hơn.
Trừ loại 7 dây, gần như mọi đàn lyre đều lên dây Đô trưởng (chỉ có nốt tự nhiên, không thăng giáng). Màu dây theo quy ước của đàn harp: Đô màu đỏ, Fa màu xanh hoặc đen.
Bảng so sánh nhanh
| Số dây | Âm vực | Lên dây | Số quãng 8 | Phù hợp với |
|---|---|---|---|---|
| 7 | D4–E5 (D E G A B D E) | Ngũ cung (không có Đô, Fa) | Khoảng 1 | Thư giãn, thiền, trẻ em |
| 16 | G3–A5 | Đô trưởng | Hơn 2 một chút | Người mới, giai điệu đơn giản |
| 19 | F3–C6 | Đô trưởng | Khoảng 2½ | Giai điệu cần thêm chút trầm và cao |
| 21 | F3–E6 | Đô trưởng | 3 | Giai điệu kèm bè trầm, nhiều bài hơn |
| 24 | D3–F6 | Đô trưởng | Hơn 3 một chút | Hoà âm đầy đặn, gần với đàn harp |
Lyre 7 dây: đàn ngũ cung
Lyre 7 dây thường được bán dưới tên đàn lyre trị liệu hay đàn thiền. Các dây được lên D4, E4, G4, A4, B4, D5, E5 — một gam ngũ cung, không có Đô và Fa.
Điều kỳ diệu của ngũ cung là không có nốt nào nghịch tai. Gảy dây nào, theo thứ tự nào cũng nghe êm. Vì vậy đàn rất hợp để ngẫu hứng, chơi nhạc nền thư thái, cho trẻ em hoặc bất kỳ ai chỉ muốn tạo ra âm thanh mà không cần đọc nhạc.
- Ưu điểm: nhỏ, nhẹ, cực dễ chơi, nghe hay ngay từ phút đầu.
- Nhược điểm: chỉ khoảng một quãng tám với năm nốt khác nhau, nên đa số bài quen thuộc không chơi được nguyên bản.
Lyre 16 dây: lựa chọn kinh điển cho người mới
Đàn lyre 16 dây là mẫu phổ biến nhất, và cũng là loại mà phần lớn bản nhạc được soạn cho. Âm vực từ G3 đến A5 giọng Đô trưởng — hơn hai quãng tám một chút. Viết bằng giản phổ là 5̣ 6̣ 7̣, rồi 1 đến 7, rồi 1̇ đến 6̇. (Chưa quen giản phổ? Xem cách đọc giản phổ cho đàn lyre.)
Hai quãng tám là đủ cho hầu hết dân ca, nhạc ru, thánh ca và các giai điệu cổ điển đơn giản như Ode to Joy hay Greensleeves. Đàn đặt trên đùi vừa vặn và dễ mang theo.
- Ưu điểm: giá dễ chịu, gọn nhẹ, nhiều tài liệu học, dễ lên dây.
- Nhược điểm: bè trầm hạn chế nên khó chơi giai điệu kèm đệm đầy đủ; một số bài phải dịch giọng cho vừa âm vực.
Lyre 19 dây: rộng rãi hơn một chút
Đàn lyre 19 dây thêm dây ở cả hai đầu: âm vực từ F3 đến C6. Dây F3 trầm và hai nốt cao B5, C6 cho bạn thoải mái hơn. Những bài hơi xuống thấp hơn tầm đàn 16 dây, hoặc lên tới Đô cao, giờ chơi được mà không phải soạn lại.
Đây là lựa chọn trung gian tốt nếu bạn muốn rộng âm vực hơn mà chưa cần lên một cây đàn to hơn hẳn.
Lyre 21 dây: trọn ba quãng tám
Đàn lyre 21 dây trải từ F3 đến E6: đúng ba quãng tám Đô trưởng. (Một số nơi bán ghi dây thấp nhất là E♭3 thay vì F3, nên hãy đọc kỹ mô tả.) Viết bằng giản phổ là 4̣ đến 7̣, rồi 1 đến 7, rồi 1̇ đến 7̇, rồi 1̈ 2̈ 3̈.
Ba quãng tám đủ để tay phải chơi giai điệu, tay trái gảy bè trầm hoặc hợp âm đơn giản. Đây là lựa chọn nâng cấp phổ biến khi bạn đã chơi thạo đàn 16 dây.
- Ưu điểm: âm vực rộng, chơi hai tay thoải mái, vẫn đặt vừa trên đùi.
- Nhược điểm: to và nặng hơn đàn 16 dây, nhiều dây hơn để lên dây và thay dây.
Lyre 24 dây: gần với đàn harp nhỏ
Đàn lyre 24 dây có âm vực từ D3 đến F6, hơn ba quãng tám một chút. Đây là mẫu có bè trầm sâu nhất trong các loại phổ biến và cho cảm giác gần với đàn harp nhỏ nhất. Rất hợp với người muốn soạn hoà âm đầy đủ, hợp âm dày và tiếng trầm ấm.
Đây cũng là loại lớn và nặng nhất, và với 24 dây thì lên dây mất thời gian hơn. Nhiều người chơi sau đó chuyển hẳn sang đàn harp lever, có nhiều dây hơn và lever trên mọi dây.
Lever: chơi ở giọng khác
Đàn lyre giá rẻ thường không có lever. Đàn tốt hơn có thể có lever (cần gạt nửa cung) trên một số hoặc tất cả các dây. Lever nâng dây lên đúng nửa cung, nên có lever ở các dây Fa là bạn chuyển được từ Đô trưởng sang Sol trưởng, thêm lever ở dây Đô là sang Rê trưởng.
Lever chỉ nâng được nốt. Muốn chơi Fa trưởng, bạn phải tự lên dây lại các dây Si xuống Si♭, dù là mẫu đàn nào. Xem thêm ở cách lên dây đàn lyre 16 dây.
Dây kim loại hay dây nylon?
Nhiều đàn lyre dùng dây kim loại bọc cho bè trầm và dây nylon hoặc thép cho bè cao; các mẫu cao cấp hơn có thể dùng toàn dây nylon hoặc carbon. Dây kim loại cho tiếng sáng, ngân dài — chính là âm thanh "lấp lánh" bạn nghe trong nhiều video lyre. Dây nylon cho tiếng ấm hơn và tắt nhanh hơn.
Nên mua đàn lyre loại nào?
- Mới hoàn toàn, muốn chơi được bài hát: 16 dây. Đây là chuẩn để học, và phần lớn bản nhạc miễn phí đều vừa với nó.
- Muốn thư giãn, ngẫu hứng hoặc chơi cùng con nhỏ: 7 dây. Gảy kiểu gì cũng không sai.
- Đã biết chơi chút ít và muốn rộng âm vực: 19 hoặc 21 dây.
- Muốn chơi hai tay với hoà âm đầy đặn: 21 hoặc 24 dây.
- Hay đi lại, du lịch: 7 hoặc 16 dây là dễ mang theo nhất.
Nếu còn phân vân, hãy bắt đầu với đàn lyre 16 dây. Mọi thứ bạn học được — giản phổ, lên dây, kỹ thuật gảy — đều dùng lại được ngay trên các mẫu lớn hơn.
Thử trước khi mua
Ứng dụng Cozy Lyre có sẵn các bố cục 7, 16, 19, 21 và 24 dây, để bạn nghe thử từng âm vực trước khi bỏ tiền. Ứng dụng còn có bố cục bàn phím 21 nốt: ba hàng, mỗi hàng bảy phím, trải ba quãng tám Đô trưởng (C3–B5), chơi bằng bàn phím máy tính — hàng trên Q–U là quãng cao, hàng giữa A–J là quãng giữa, hàng dưới Z–M là quãng trầm.
Câu hỏi thường gặp
Người mới nên mua đàn lyre bao nhiêu dây?
16 dây là lựa chọn phổ biến nhất cho người mới. Đàn có âm vực G3 đến A5 giọng Đô trưởng, hơn hai quãng tám, đủ cho đa số dân ca và giai điệu đơn giản, và phần lớn bản nhạc lyre được soạn cho loại này.
Đàn lyre 16 dây và 21 dây khác nhau thế nào?
Đàn 16 dây có âm vực G3 đến A5 (hơn hai quãng tám). Đàn 21 dây có âm vực F3 đến E6 (ba quãng tám), nên trầm sâu hơn, cao hơn và dễ chơi giai điệu kèm bè trầm hơn. Đổi lại, đàn to và nặng hơn.
Vì sao đàn lyre 7 dây không có nốt Đô và Fa?
Đàn được lên theo gam ngũ cung (D, E, G, A, B, D, E). Bỏ Đô và Fa là bỏ đi những nốt dễ nghịch tai, nên gảy gì cũng hài hoà. Rất hợp để thư giãn và ngẫu hứng, nhưng hạn chế số bài chơi được.
Đàn lyre có cần lever không?
Lúc mới học thì chưa cần. Giọng Đô trưởng đã đủ cho rất nhiều bài. Lever giúp nâng dây lên nửa cung để chơi các giọng như Sol hay Rê trưởng mà không phải lên dây lại, sẽ hữu ích khi bạn chơi nhiều hơn.